De aanvoer van externe CO₂ staat onder druk. Vanaf het komende seizoen zal naar verwachting nog maar ongeveer de helft van het huidige volume overblijven. Waar CO₂ jarenlang vanzelfsprekend was, is dat straks niet meer zo.
In de praktijk betekent dit steeds vaker dat CO₂ ontbreekt op cruciale momenten of alleen tegen hoge kosten inzetbaar is. Daarmee verschuift het vraagstuk voor telers: wat is nog haalbaar en rendabel binnen je teelt en kostprijs?
Van garantie naar onzekerheid
De afbouw van het huidige aanbod is al jaren bekend, maar komt nu in een stroomversnelling. Een belangrijk deel van de aanvoer valt weg, terwijl een structureel alternatief nog ontbreekt. “Binnen de sector wordt al jaren gewerkt aan alternatieven, maar inmiddels is duidelijk dat die niet op tijd beschikbaar gaan zijn,” zegt Pascal, directeur van Samax.
CO₂ verandert daarmee van een gegeven in een onzekerheid. En dat wordt inmiddels ook zichtbaar in de praktijk. “Waar CO₂-levering eerder vrijwel continu beschikbaar was, zien we nu al uitval. Op het moment dat dat gebeurt, zie je direct de impact, zowel in energiekosten als in productie,” zegt Nando, eveneens werkzaam bij Samax, als energiemanager.
De mismatch neemt toe: warmte en CO₂
De uitdaging zit niet alleen in minder beschikbaarheid, maar vooral in de combinatie met andere ontwikkelingen. Steeds meer bedrijven vullen hun warmtevraag in met alternatieve bronnen zoals aardwarmte. Tegelijkertijd drukken zon en wind de elektriciteitsprijzen overdag, waardoor het minder aantrekkelijk wordt om een WKK te laten draaien. Daardoor vallen CO₂-behoefte en productie steeds minder samen. “Je ziet dat warmte en CO₂ uit elkaar groeien. Dan moet je dus op andere momenten of via andere routes CO₂ regelen en dat maakt het vaak duurder,” zegt Nando.
Alternatieven zijn nog beperkt
Er wordt volop gekeken naar alternatieven, zoals afvang uit buitenlucht of opslag op locatie. In de praktijk zijn deze oplossingen nog niet klaar voor grootschalige toepassing. “Veel technieken zitten nog in de pilotfase, zijn kostbaar of passen praktisch niet op bedrijfsniveau. Daarnaast speelt regelgeving een grote rol in wat wel en niet kan,” zegt Pascal. Daarmee is er op dit moment nog geen volwaardig en schaalbaar alternatief voor externe CO₂.
Daarnaast spelen randvoorwaarden een belangrijke rol. “Zolang er geen betaalbare en betrouwbare alternatieve CO₂-bron is, zal verdere verduurzaming vertragen. Tegelijkertijd zien we dat regelgeving en marktvoorwaarden het ontwikkelen en inzetten van nieuwe bronnen bemoeilijken.”
Maximale productie versus kostprijs
De ontwikkelingen rondom externe CO₂ veranderen ook de manier van sturen. Waar voorheen werd gestuurd op maximale productie, komt de kostprijs nadrukkelijker centraal te staan.
Pascal: “Die laatste procenten extra productie worden steeds duurder. De vraag wordt: is het nog rendabel om die extra CO₂ te doseren?” Dat betekent dat telers steeds vaker keuzes moeten maken. Niet alleen hoeveel ze produceren, maar ook tegen welke kostprijs dat nog verantwoord is.
Wat is CO₂ waard?
Om die keuze te maken, wordt één vraag bepalend: wat is CO₂ waard?
“Zeker als je geen goed alternatief hebt, is het lastig om die waarde te bepalen,” zegt Nando. Steeds vaker wordt daarom gewerkt met modellen die inzicht geven in de relatie tussen CO₂-inzet en opbrengst. Niet om exact te voorspellen, maar om beter te begrijpen waar het omslagpunt ligt: wanneer extra doseren nog bijdraagt aan het resultaat en wanneer het vooral kosten toevoegt.
Sturen op het geheel
De neiging is groot om te zoeken naar één oplossing. In de praktijk blijkt dat die er niet is. CO₂ staat niet op zichzelf, maar hangt samen met meerdere factoren, zoals warmte, elektriciteit, marktprijzen, regelgeving en teeltstrategie. Juist die samenhang maakt het vraagstuk complex. “Als je alleen naar één onderdeel kijkt, mis je de helft,” zegt Nando.
Daarmee verschuift de uitdaging naar sturing. Niet de keuze voor één bron, maar de manier waarop het totale systeem wordt aangestuurd, wordt bepalend. Dat vraagt om:
- inzicht in energie- en CO₂-stromen
- flexibiliteit in de inzet van assets
- en vooral: dagelijks bijsturen
Vooruitkijken is essentieel
Hoewel er nog geen definitieve oplossing is, kunnen telers zich wel voorbereiden. “Je moet weten hoe afhankelijk je bent van externe CO₂ en wat er gebeurt als die wegvalt. Dat betekent ook dat er in de praktijk al gestuurd wordt op efficiënter doseren en het beter benutten van CO₂ binnen de kas,” zegt Pascal. Van daaruit kun je vooruitkijken:
- scenario’s doorrekenen
- teelt en strategie aanpassen
- keuzes vooraf maken in plaats van achteraf reageren
“Als je pas gaat nadenken op het moment dat er geen CO₂ is, ben je te laat.”
Waar het op neerkomt
CO₂ wordt minder vanzelfsprekend. En daarmee verschuift het van sturen op maximale productie naar het maken van keuzes binnen je kostprijs.
De bedrijven die het verschil gaan maken, zijn niet degene met één oplossing, maar degene die hun energiesysteem begrijpen en daarop sturen. Of zoals Pascal het samenvat: “Je moet weten wat CO₂ je waard is. Pas dan kun je er ook echt op sturen.”
